Rozjechane nogi u piskląt to jedna z najczęstszych przyczyn, dla których świeżo wyklute pisklę nie potrafi stać. U pisklęcia z tym problemem jedna lub obie nogi rozjeżdżają się na boki zamiast znajdować się pod tułowiem, co uniemożliwia mu swobodne dotarcie do paszy i wody. W większości przypadków w małych hodowlach schorzenie można skutecznie skorygować w ciągu kilku dni. W komercyjnych wylęgarniach problem ten jest rozwiązywany w inny sposób – stanowi element formalnych procedur oceny jakości piskląt i dobrostanu zwierząt, zamiast być leczony indywidualnie u każdego osobnika.
Co powoduje rozjechane nogi u piskląt?
Najczęstszą przyczyną rozjechanych nóg u piskląt jest zbyt śliska powierzchnia wylęgu lub odchowu. Słabe nogi świeżo wyklutego pisklęcia rozjeżdżają się na boki, zanim zdążą rozwinąć odpowiednie napięcie mięśniowe (PoultryDVM, 2026). Częstym problemem są gazety i inne gładkie materiały stosowane jako podłoże. Zastosowanie powierzchni o chropowatej strukturze znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia tej wady.
Ryzyko zwiększają również błędy podczas inkubacji. Jaja przechowywane zbyt długo przed włożeniem do inkubatora lub inkubowane w warunkach niestabilnej temperatury i wilgotności częściej dają słabe lub zdeformowane pisklęta (Virginia Cooperative Extension, 2023).
Znaczenie ma także żywienie stada rodzicielskiego. Rozjechane nogi u piskląt mogą być skutkiem niedoboru ryboflawiny (witaminy B2) lub manganu w diecie kur hodowlanych. Niedobory te mogą również powodować podkurczone palce (curly toe paralysis) oraz osłabienie kończyn, przez co pisklęta opierają się na stawach skokowych zamiast stać na stopach. W zaawansowanych przypadkach ptaki leżą z nogami wyciągniętymi w przeciwnych kierunkach (Merck Veterinary Manual, 2024).
Leczenie i zapobieganie rozjechanym nogom u piskląt
W przydomowych hodowlach oraz małych stadach większość przypadków rozjechanych nóg u piskląt można skutecznie skorygować w ciągu kilku dni. Kluczowe jest szybkie i delikatne działanie. Należy ustawić nogi pisklęcia w naturalnej pozycji pod tułowiem, a następnie luźno połączyć je miękką opaską wykonaną z elastycznego bandaża weterynaryjnego, materiałowego plastra lub przyciętego plastra samoprzylepnego. Odstęp między nogami powinien umożliwiać pisklęciu wykonywanie niewielkich kroków (PoultryDVM, 2026).
Jeśli sama opaska nie przyniesie poprawy w ciągu 1-2 dni, warto zastosować sztywniejszą szynę do korekcji rozjechanych nóg, np. wykonaną z pianki z wyżłobionymi miejscami utrzymującymi każdą nogę we właściwej pozycji (PoultryDVM, 2026).
Podczas leczenia najlepiej odizolować pisklę od pozostałych osobników i codziennie kontrolować opaskę lub szynę. W miarę wzrostu pisklęcia należy odpowiednio regulować ich ułożenie, aby nie ograniczały krążenia krwi.
W komercyjnych wylęgarniach rozjechane nogi u piskląt nie są traktowane jako pojedynczy przypadek wymagający indywidualnego leczenia. Zamiast tego wada ta stanowi element formalnej oceny jakości jednodniowych piskląt, przeprowadzanej na dużą skalę. Systemy oceny, takie jak Tona Score i Pasgar Score, analizują szereg cech fizycznych piskląt, w tym prawidłowe ustawienie nóg, a także zamknięcie pępka, stopień wchłonięcia woreczka żółtkowego oraz ogólną żywotność. Wyniki tych ocen pozwalają przewidzieć przyszłą wydajność i przeżywalność całej partii piskląt (Tona i wsp., 2004).
Pisklęta, u których podczas oceny stwierdza się nieprawidłowe ustawienie nóg, są wyłączane z partii przeznaczonej do sprzedaży. Wady kończyn na tym etapie są bowiem związane z niższą przeżywalnością oraz nierównomiernym wzrostem w pierwszych tygodniach życia.
Ze względu na skalę produkcji indywidualne zakładanie szyn lub opasek korekcyjnych nie jest praktyczne. Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi dobrostanu zwierząt stosowanymi przez zintegrowanych producentów brojlerów, pisklęta z nieodwracalnymi wadami kończyn, które mają niewielkie szanse na prawidłowy rozwój, są wycofywane z produkcji i poddawane humanitarnej eutanazji jeszcze przed opuszczeniem wylęgarni (National Chicken Council, 2003).
Podobne podejście stosuje się również na późniejszych etapach chowu. Producenci wykorzystują standaryzowane systemy oceny chodu (gait scoring), aby monitorować zdrowie kończyn w stadzie i podejmować decyzje dotyczące dobrostanu ptaków na poziomie całej populacji, zamiast prowadzić leczenie pojedynczych osobników.
Zarówno w małych hodowlach, jak i w komercyjnych wylęgarniach zapobieganie jest znacznie skuteczniejsze niż późniejsza korekcja wady. Podstawą profilaktyki jest stosowanie podłoża o chropowatej powierzchni w inkubatorze i odchowalniku, utrzymywanie stabilnej temperatury oraz wilgotności podczas inkubacji, wykorzystywanie jaj przechowywanych zgodnie z zalecanym czasem oraz zapewnienie stadu rodzicielskiemu odpowiednio zbilansowanej paszy. Standardowa mieszanka dla kur niosek może nie dostarczać wszystkich składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego rozwoju układu kostnego piskląt (Virginia Cooperative Extension, 2023).
W produkcji komercyjnej działania profilaktyczne mają jeszcze większe znaczenie niż w przydomowych hodowlach. Ocena jakości piskląt i eliminacja osobników z wadami pozwalają jedynie wyselekcjonować już dotknięte problemem ptaki – nie zmniejszają liczby przypadków występowania tej wady. Dlatego nowoczesne wylęgarnie utrzymują temperaturę i wilgotność w inkubatorach oraz klujnikach w ściśle określonych zakresach, wykorzystując skalibrowane systemy monitorowania. Kosze klujnikowe wyściełane są materiałami o antypoślizgowej powierzchni, co ogranicza ryzyko rozjeżdżania się nóg w pierwszych godzinach po wykluciu. Równie istotne jest żywienie stad rodzicielskich zgodnie z opublikowanymi, opartymi na badaniach naukowych normami żywieniowymi, zamiast opierania się na nieformalnych modyfikacjach receptur pasz (National Chicken Council, 2003). To właśnie kompleksowa profilaktyka, a nie leczenie po wystąpieniu problemu, pozwala skutecznie ograniczyć skalę występowania rozjechanych nóg u piskląt.
Czas rekonwalescencji pisklęcia z rozjechanymi nogami
W przypadku hodowli przydomowych czas powrotu do prawidłowej pozycji nóg u pisklęcia z rozjechanymi nogami wynosi zazwyczaj od 24 do 72 godzin od momentu założenia opaski korekcyjnej, pod warunkiem że leczenie zostanie rozpoczęte odpowiednio wcześnie (PoultryDVM, 2026). Korekcja rozjechanych nóg zastosowana w pierwszej dobie życia pisklęcia daje znacznie lepsze rezultaty niż próby naprawy problemu podjęte później. Wynika to z faktu, że ścięgna i struktury mięśniowo-szkieletowe stopniowo przystosowują się do nieprawidłowego ułożenia kończyn. Im dłużej wada pozostaje nieskorygowana, tym trudniej przywrócić nogi do naturalnej pozycji.
Pisklę z jedną rozjechaną nogą: Czy leczenie wygląda inaczej?
Postępowanie w przypadku pisklęcia z jedną rozjechaną nogą wygląda podobnie jak przy wadzie obejmującej obie kończyny. Opaska korekcyjna utrzymuje zdrową nogę w odpowiedniej odległości od drugiej, dzięki czemu obie kończyny znajdują się w prawidłowej pozycji względem siebie. Przypadki jednostronne często ustępują szybciej, ponieważ jedna noga rozwija się prawidłowo i wymaga jedynie utrzymania właściwego ustawienia względem chorej kończyny. W małych hodowlach korekcja rozjechanej nogi polega przede wszystkim na ustabilizowaniu kończyn do momentu, aż mięśnie i ścięgna osiągną wystarczającą siłę, aby utrzymać prawidłową pozycję. W produkcji komercyjnej ten sam problem rozwiązywany jest inaczej, poprzez ocenę jakości jednodniowych piskląt oraz stosowanie procedur dotyczących dobrostanu, zamiast indywidualnej korekcji każdego osobnika.
Najskuteczniejszym sposobem ograniczania liczby przypadków rozjechanych nóg jest eliminowanie przyczyn problemu jeszcze przed wykluciem. Odpowiednie warunki inkubacji, właściwe podłoże podczas pierwszych godzin życia oraz prawidłowo zbilansowane żywienie stad rodzicielskich pozwalają zmniejszyć ryzyko wystąpienia tej wady w kolejnych lęgach.
Źródła
1.) Merck Veterinary Manual (2024). Vitamin Deficiencies in Poultry. https://www.merckvetmanual.com/poultry/nutrition-and-management-poultry/vitamin-deficiencies-in-poultry
2.) National Chicken Council (2003). Animal Welfare Guidelines and Audit Checklist. https://www.thepoultrysite.com/articles/animal-welfare-guidelines-and-audit-checklist
3.) PoultryDVM (2026). Splay Leg in Chickens: Signs, Treatment and Prevention. https://poultrydvm.com/condition/splayed-leg
4.) Tona, K., Onagbesan, O., De Ketelaere, B., Decuypere, E., and Bruggeman, V. (2004). Effects of Age of Broiler Breeders and Egg Storage on Egg Quality, Hatchability, Chick Quality, Chick Weight, and Chick Posthatch Growth to Forty-Two Days. Journal of Applied Poultry Research, 13(1), 10-18. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1056617119314060
5.) Virginia Cooperative Extension (2023). Leg and Foot Disorders in Domestic Poultry. https://www.pubs.ext.vt.edu/APSC/apsc-193/apsc-193.html