Zrozumienie rytmów okołodobowych drobiu jest kluczowe dla optymalizacji zarządzania stadem we współczesnej produkcji komercyjnej. Choć naturalne wzorce zachowań kur ukształtowały się w warunkach naturalnego światła słonecznego, dzisiejsi producenci strategicznie wykorzystują sztuczne oświetlenie w celu poprawy wyników produkcyjnych, tworząc precyzyjnie kontrolowane cykle dnia i nocy, które bezpośrednio wpływają na dzienne cykle aktywności brojlerów oraz cykle karmienia i odpoczynku niosek.
Komercyjne fermy drobiu celowo stosują zarządzanie sztucznym oświetleniem zamiast naturalnych fotoperiodów, co pozwala na precyzyjną kontrolę wzorców pobierania paszy oraz okresów odpoczynku u kur. Badania pokazują, że kury utrzymywane przy umiarkowanej długości dnia spożywają większość paszy w okresach oświetlenia, wykazując minimalną aktywność podczas ciemności (Geng i in., 2022). Takie kontrolowane podejście do zarządzania rytmami okołodobowymi drobiu ma istotny wpływ zarówno na dobrostan zwierząt, jak i na wydajność produkcji.
Codzienne wzorce aktywności brojlerów reagują bardzo silnie na programy oświetleniowe. Badania pokazują, że wystawienie brojlerów w wieku powyżej 7 dni na ciągłe 24-godzinne oświetlenie utrudnia rozwój stabilnych rytmów żywieniowych, podczas gdy te, które mają zapewnione 6-8 godzin ciemności, rozwijają spójne wzorce odpoczynku i żywienia (Ashabranner i in., 2025). Ptaki poddawane okresom ciemności od pierwszego dnia życia wykazują wyższą produkcję melatoniny, co może sprzyjać poprawie funkcjonowania układu odpornościowego oraz zwiększeniu odporności na stres, bez negatywnego wpływu na końcowe wyniki produkcyjne stada.
Zachowania niosek podlegają wyraźnym rytmom okołodobowym, które wpływają zarówno na wydajność produkcyjną, jak i dobrostan zwierząt. Badania wskazują, że nioski wykazują najwyższą aktywność żerową we wczesnych godzinach porannych oraz późnym popołudniem, natomiast szczyt nieśności przypada zazwyczaj na godziny przedpołudniowe (w warunkach komercyjnych odpowiednio na początek, koniec oraz drugą ćwiartkę okresu oświetlenia) (Geng i in., 2022). Grupy ptaków utrzymywane w warunkach ciągłego oświetlenia wykazują odmienny rozwój układu rozrodczego w porównaniu z systemami oświetlenia przerywanego, co jednoznacznie potwierdza wpływ światła na masę jajników oraz rozwój jajowodu. Powszechnie stosowanym programem oświetleniowym w chowie niosek jest system obejmujący 8 godzin ciemności i 16 godzin światła.
Optymalne pory karmienia drobiu są zgodne z naturalnymi cyklami dobowymi. Ptaki zazwyczaj spożywają większe posiłki o świcie i przed zmrokiem, jedząc co około 15 minut w okresach aktywności (Buyse i in., 1993). Nowoczesne brojlery koncentrują aktywność żywieniową 20 minut przed, ale przede wszystkim 20 minut po każdym okresie ciemności, gdy zapewnione jest przerywane oświetlenie (Jiang i in. 2023), wykazując zdolność do dostosowywania zachowania do fotoperiodu.
Monitorowanie codziennych wzorców aktywności brojlerów oraz cykli karmienia i odpoczynku kur niosek dostarcza cennych informacji na temat dobrostanu i wydajności zwierząt. W przypadku stad rodzicielskich automatyczna waga drobiowa BAT2 Connect umożliwia producentom śledzenie krzywych wzrostu w różnych fotoperiodach, co pozwala określić, w jaki sposób programy oświetleniowe wpływają na dzienne przyrosty masy ciała. W gospodarstwach wymagających monitoringu manualnego ręczna waga drobiowa BAT1 oferuje dokładność do 1 grama oraz łączność WiFi, umożliwiając precyzyjne śledzenie wpływu zarządzania rytmami okołodobowymi na rozwój poszczególnych ptaków.
Prawidłowe zarządzanie rytmami okołodobowymi drobiu poprzez strategicznie zaplanowane programy oświetleniowe poprawia zdrowie układu kostnego, ogranicza występowanie wad kończyn oraz podnosi ogólny poziom dobrostanu zwierząt (Schwean-Lardner i in., 2014). Okresy ciemności stymulują naturalne zachowania związane z odpoczynkiem, jednocześnie umożliwiając ptakom utrzymanie tempa wzrostu dzięki kompensacyjnemu pobieraniu paszy po ponownym włączeniu światła. Dane gromadzone i porządkowane na platformie Chmura BAT wspierają producentów w analizie zależności pomiędzy konkretnymi harmonogramami oświetlenia a wyrównaniem stada oraz kluczowymi wskaźnikami produkcyjnymi w dłuższym horyzoncie czasowym.
Współczesna komercyjna produkcja drobiu celowo wykorzystuje sztuczne oświetlenie, co stanowi oparte na dowodach podejście do równoważenia dobrostanu zwierząt z wydajnością produkcji. Zrozumienie i zastosowanie wiedzy na temat naturalnych wzorców zachowań kurcząt w kontrolowanych środowiskach pozwala producentom zoptymalizować wzorce żywienia kurcząt, przy jednoczesnym poszanowaniu rytmów biologicznych niezbędnych dla zdrowia i wydajności.
Źródła:
Ashabranner, G.G., Czarick, M., & Fairchild, B.D. (2025). Evaluating the effect of daylength (24, 20, and 18 hours) during brooding on broiler performance and physiological responses to light environment. Journal of Applied Poultry Research, 34, 100558. https://doi.org/10.1016/j.japr.2025.100558
Buyse, J., Simons, P.C.M., Boshouwers, F.M.G., & Decuypere, E. (1993). Diurnal-nocturnal changes in food intake, gut storage of ingesta, food transit time and metabolism in growing broiler chickens: A model for temporal control of energy balance. British Poultry Science, 34(4), 699-709.
Geng, A.L., Zhang, Y., Zhang, J., Wang, H.H., Chu, Q., Yan, Z.X., & Liu, H.G. (2022). Effects of light regime on circadian rhythmic behavior and reproductive parameters in native laying hens. Poultry Science, 101(5), 101808. https://doi.org/10.1016/j.psj.2022.101808
Jiang, S., Fu, Y., & Cheng, H.W. (2023). Daylight exposure and circadian clocks in broilers: part I—photoperiod effect on broiler behavior, skeletal health, and fear response. Poultry Science, 102(12), 103162. https://doi.org/10.1016/j.psj.2023.103162
Schwean-Lardner, K., Fancher, B.I., Laarveld, B., & Classen, H.L. (2014). Effect of day length on flock behavioural patterns and melatonin rhythms in broilers. British Poultry Science, 55(1), 21-30. https://doi.org/10.1080/00071668.2013.860211