Jaka jest biologia zapłodnienia u kur?
Większość jaj kurzych sprzedawanych w sklepach spożywczych nigdy się nie wykluje. Są to jaja niezapłodnione, a do ich produkcji wcale nie jest potrzebny kogut. Kura znosi jaja niezależnie od tego, czy w stadzie znajduje się samiec.
Do zapłodnienia dochodzi wtedy, gdy plemniki dotrą do uwolnionej komórki jajowej w lejku jajowodu (infundibulum), czyli jego pierwszym odcinku, zanim wokół żółtka zostanie utworzone białko i skorupa (Brillard, 1993). Moment ten ma kluczowe znaczenie – żółtko musi zostać zapłodnione w ciągu kilku godzin od owulacji.
Charakterystyczną cechą rozmnażania ptaków jest obecność kanalików magazynujących plemniki (SST – sperm storage tubules), znajdujących się w miejscu połączenia macicy i pochwy. Po kopulacji plemniki trafiają do tych struktur, gdzie mogą zachować zdolność do zapłodnienia nawet przez około 21 dni u kur. Oznacza to, że jedno krycie może doprowadzić do znoszenia serii zapłodnionych jaj przez kilka kolejnych tygodni (Brillard, 1993; Bakst i Dymond, 2013).
Jak uzyskać zapłodnione jaja kurze w małym gospodarstwie?
W małych gospodarstwach uzyskanie zapłodnionych jaj jest stosunkowo proste. Hodowca wprowadza do stada dojrzałego koguta i pozwala na naturalne krycie.
Ważna jest odpowiednia proporcja liczby kogutów do liczby kur. Zbyt mała liczba samców może obniżyć skuteczność zapłodnienia, natomiast zbyt duża liczba kogutów może powodować zaburzenia hierarchii w stadzie i zwiększać stres wśród ptaków.
Jaja zebrane w dniach i tygodniach po udanym kryciu będą zazwyczaj zapłodnione, pod warunkiem że kura jest aktywna w znoszeniu jaj.
Jak dochodzi do zapłodnienia jaj kurzych w produkcji komercyjnej?
W komercyjnych hodowlach kur przeznaczonych do produkcji brojlerów zapłodnienie jaj traktuje się jako dokładnie kontrolowany proces. Hodowcy monitorują m.in. proporcje liczby kogutów do liczby kur, zachowania podczas krycia oraz indywidualną kondycję fizyczną ptaków, ponieważ poziom zapłodnienia ma bezpośredni wpływ na wskaźnik wylęgowości oraz opłacalność produkcji.
Według Cobb Breeder Management Guide profil wzrostu kogutów jest najważniejszym czynnikiem związanym z płodnością całego stada (Cobb-Vantress, 2022). Koguty z nadmierną masą ciała lub przeciwnie – zbyt małe i słabo rozwinięte – mają mniejszą zdolność do skutecznego krycia. Również niewłaściwa ocena umięśnienia i kondycji ciała może prowadzić do obniżenia wyników rozrodczych.
W niektórych sektorach produkcji drobiarskiej, szczególnie w hodowli indyków w Ameryce Północnej, zamiast naturalnego krycia stosuje się sztuczne unasiennianie. Jednak w przypadku hodowli kur brojlerów nadal standardową metodą pozostaje krycie naturalne na podłożu (floor mating) (Bakst i Dymond, 2013).
Rola monitorowania masy ciała w wydajności reprodukcyjnej
Jednolita masa ciała zarówno u kogutów, jak i kur ma bezpośredni wpływ na synchronizację dojrzałości płciowej oraz udział jaj nadających się do wylęgu, które są jednocześnie zapłodnione. Kury, które znajdują się poza zalecanym zakresem masy ciała, mogą nie osiągnąć optymalnego momentu dojrzałości płciowej, znosić jaja o niższej jakości lub wykazywać mniejszą gotowość do krycia (Petitte i in., 1982; Robinson i Robinson, 1991).
Indywidualne ważenie ptaków podczas okresowych kontroli i sortowania pozwala pracownikom hodowli porównywać ocenę umięśnienia oraz kondycji ciała z rzeczywistymi danymi dotyczącymi masy. Dzięki temu można sprawdzić, czy zarówno samce, jak i samice rozwijają się zgodnie z założonymi krzywymi wzrostu i utrzymują odpowiednie parametry potrzebne do efektywnego rozrodu.
W gospodarstwach, w których ptaki są obsługiwane indywidualnie, ręczna waga do drobiu BAT1 stanowi praktyczne narzędzie do tego celu. Ponieważ każdy ptak jest chwytany i ważony osobno, uzyskane dane odzwierciedlają rzeczywiste zróżnicowanie indywidualne, a nie średnią populacyjną.
Śledzenie trendów wagowych między kolejnymi sesjami obsługi stanowi dodatkowy element zarządzania reprodukcją. Ciągłe monitorowanie masy ciała na żywo pozwala uchwycić zmiany na poziomie populacji bez konieczności obsługi ptaków, sygnalizując stopniowe odchylenia, zanim wpłyną one na wyniki rozrodcze. Przewodnik firmy Cobb zaleca cotygodniowe ważenie samców w wieku od 1 do 30 tygodni, z natychmiastową korektą dawki paszy w przypadku odchyleń masy ciała od normy (Cobb-Vantress, 2022).
Automatyczna waga do drobiu BAT2 Connect została zaprojektowana z myślą o tego rodzaju ciągłym monitorowaniu – rejestruje masę ptaków przez cały dzień w kurnikach, gdzie cotygodniowe ważenie każdego ptaka byłoby niepraktyczne.
Agregowanie danych z wielu kurników i cykli produkcyjnych pozwala kierownictwu porównywać wyniki reprodukcyjne stad oraz wcześnie identyfikować trendy. Platforma danych BAT Cloud gromadzi zapisy zarówno z ręcznych, jak i automatycznych sesji ważenia, dając pełniejszy obraz sytuacji, w której warunki mogą odbiegać od wymagań niezbędnych do utrzymania stałej płodności.
Źródła
1.) Bakst, M.R. and Dymond, J.S. (2013). Artificial insemination in poultry. In: Success in Artificial Insemination: Quality of Semen and Diagnostics Employed. InTech. https://www.intechopen.com/chapters/41721
2.) Bakst, M.R., Wishart, G.J. and Brillard, J.P. (1994). Oviductal sperm selection, transport and storage in poultry. Poultry Science Reviews, 5, 117-143. https://www.researchgate.net/publication/221962421_Oviducal_sperm_selection_transport_and_storage_in_poultry
3.) Brillard, J.P. (1993). Sperm storage and transport following natural mating and artificial insemination. Poultry Science, 72(5), 923-928. https://doi.org/10.3382/ps.0720923
4.) Cobb-Vantress (2022). Cobb Breeder Management Guide. Cobb-Vantress Inc. https://www.cobb-vantress.com/resources/management-guides/
5.) Petitte, J.N., Hawes, R.O. and Gerry, R.W. (1982). The influence of flock uniformity on the reproductive performance of broiler breeder hens housed in cages and floor pens. Poultry Science, 61(11), 2166-2171. https://doi.org/10.3382/ps.0612166
6.) Robinson, F.E. and Robinson, N.A. (1991). Reproductive performance, growth rate and body composition of broiler breeder hens differing in body weight at 21 weeks of age. Canadian Journal of Animal Science, 71(4), 1223-1231. https://doi.org/10.4141/cjas91-145