Skręcona szyja to zaburzenie postawy, w którym ptak traci kontrolę nad mięśniami utrzymującymi głowę w pozycji pionowej. Szyja skręca się, a głowa obraca się lub przechyla w jedną stronę. Termin kliniczny to torticollis.
Postawa wskazuje, gdzie znajduje się uszkodzenie – w układzie przedsionkowym czy w tkance mózgowej go podtrzymującej. Nie wskazuje ona jednak, co spowodowało to uszkodzenie, ponieważ niedobór składników odżywczych, infekcja wirusowa i bakteryjne zapalenie mózgu dają ten sam obraz kliniczny. Każda z tych przyczyn oddziałuje na całe stado, a nie na pojedynczego ptaka, dlatego badanie rozpoczyna się od stada.
Co powoduje skrzywienie szyi u kurcząt
Niedobór witaminy E jest przyczyną najczęściej wymienianą w ogólnych wytycznych dotyczących tej dolegliwości. Działa on poprzez encefalomalację, zwaną również chorobą „szalonych piskląt”, która rozwija się, gdy dieta jest bardzo uboga w witaminę E, gdy poziom przeciwutleniaczy jest zbyt niski lub gdy pasza zawiera niestabilne tłuszcze nienasycone (Korver, 2023).
Znaczenie tego związku jest rutynowo wyolbrzymiane. Klasycznym objawem encefalomalacji jest raczej ataksja niż skręcona szyja (Korver, 2023). Dinev (2007) odnotowuje, że skręcona szyja występuje rzadko w przypadku niedoboru witaminy E. Sama w sobie skręcona szyja stanowi słaby dowód na problem z witaminą E.
W skrzydłach hodowlanych skręcenie szyi ma najczęściej podłoże zakaźne. Choroba Newcastla, choroba Mareka, ptasie zapalenie mózgu i rdzenia oraz listeriozowe zapalenie mózgu – wszystkie te schorzenia bezpośrednio uszkadzają centralny układ nerwowy. Każda z nich stanowi problem dla całego stada i wymaga indywidualnego sposobu zwalczania, dlatego kolejnym sensownym krokiem jest raczej postawienie diagnozy niż podawanie suplementów.
Istnieją dwie przyczyny niedoboru, a tylko jedna z nich wiąże się z dawką pokarmową. Nawet prawidłowo skomponowana mieszanka paszowa może nie zaspokoić potrzeb ptaków, ponieważ infekcja jelitowa ogranicza wchłanianie składników odżywczych w jelitach. Kokcydioza wywołana przez Eimeria maxima obniżała poziom alfa-tokoferolu w osoczu o 35% w łagodnych przypadkach i o 73% w ciężkich, niezależnie od poziomu witaminy E w diecie, w wyniku zaburzeń wchłaniania lipidów (Allen i Fetterer, 2002).
Są to również choroby hamujące wzrost, więc niedobór masy ciała i utrata wagi występują jednocześnie. Zakażenia wywołane przez Eimeria oraz martwicze zapalenie jelit obniżają jednolitość stada o około 2–4 punkty procentowe, jak wynika z badań zebranych przez Choi i in. (2026).
Leczenie skrzywienia szyi i dawkowanie witaminy E
Jeśli niedobór witaminy E prowadzi do skazy wysiękowej lub dystrofii mięśniowej, objawy mogą ustąpić, pod warunkiem że leczenie zostanie wdrożone odpowiednio wcześnie. Zazwyczaj jednorazowe doustne podanie witaminy E w dawce 300 IU na ptaka prowadzi do ustąpienia objawów (Korver, 2023). Jeśli przyczyną jest zaburzone wchłanianie składników odżywczych, a nie skład paszy, dodatek witaminy E do paszy nie zapewnia skutecznej korekty problemu (Allen i Fetterer, 2002).
Encefalomalacja, czyli postać choroby związana z objawami neurologicznymi, reaguje na leczenie w mniej przewidywalny sposób. Możliwość powrotu ptaka do zdrowia zależy od stopnia uszkodzenia móżdżku, do którego doszło przed rozpoczęciem leczenia (Korver, 2023).
Indywidualne leczenie nie jest opłacalnym rozwiązaniem w produkcji komercyjnej. Uszkodzona tkanka móżdżku nie ulega regeneracji, a ptak, który nie potrafi prawidłowo ustawić głowy, nie jest w stanie konkurować o paszę przy karmidle. Osobniki dotknięte chorobą są brakowane. Korekta przynosząca korzyści ekonomiczne polega na wyeliminowaniu czynnika, który nadal oddziałuje na pozostałe ptaki w stadzie – niezależnie od tego, czy jest nim skład paszy, czy infekcja.
Takie ptaki są zazwyczaj wykrywane podczas rutynowego ważenia, ponieważ chwytanie i obsługa ptaków pojedynczo to jedna z niewielu rutynowych czynności, które zapewniają pracownikowi fermy bezpośredni kontakt z poszczególnymi osobnikami.
Co pokazuje reszta stada
Dotknięty chorobą ptak nie wróci do zdrowia, dlatego warto zastanowić się, jaki wpływ to samo zdarzenie miało na pozostałe ptaki przebywające w kurniku.
Regmi i in. (2024) zbadali występowanie choroby Newcastle w dziesięciu stadach brojlerów, liczących łącznie 9 840 ptaków. Skręcenie szyi wystąpiło w dwóch z dziesięciu stad. Brak apetytu i senność pojawiły się we wszystkich dziesięciu.
Ważniejszy od samych wyników jest przebieg zmian. Stado, które przestaje jeść, przestaje przybierać na wadze zgodnie z krzywą wzrostu, a to odchylenie jest widoczne niezależnie od tego, czy któryś z ptaków w stadzie skręci szyję, czy nie.
Automatyczna waga do drobiu BAT2 Connect na bieżąco rejestruje średnią masę ciała i współczynnik zmienności, dzięki czemu krzywa wzrostu odbiegająca od normy staje się widoczna w miarę jej rozwoju, a nie dopiero podczas kolejnego zaplanowanego pomiaru.
Odchylenie łatwiej jest odczytać na tle wartości bazowej. Porównanie krzywej dla tego stada z poprzednimi hodowlami w tym samym gospodarstwie pozwala ustalić, czy strata dotyczy wyłącznie tej hodowli, co wskazuje na zmianę, jaka zaszła w oborze w tym cyklu, a gromadzenie historii wagi w jednym miejscu umożliwia takie porównanie.
Potwierdzanie powrotu do zdrowia po wdrożeniu korekty
To właśnie podczas cotygodniowego pobierania próbek za pomocą ręcznej wagi do drobiu BAT1 faktycznie wykrywa się ptaki dotknięte problemem. Platforma podaje średnie dla całego stada i nie pozwala na wyodrębnienie pojedynczego ptaka. Ręczne ważenie sprawia, że każdy ptak z próby trafia w ręce hodowcy, dzięki czemu w momencie rejestrowania wagi można ocenić jego postawę, umięśnienie i kondycję fizyczną.
Sesje ręcznego ważenia zapewniają czystą próbkę, ponieważ każda wartość wagi odnosi się do ptaka, który był obsługiwany dokładnie raz, podczas gdy nieprzerwane codzienne rejestrowanie wagi zapewnia ciągłość niezbędną do potwierdzenia, że krzywa powróciła do normy.
Skręcona szyja jest sygnałem do zbadania, a nie schorzeniem wymagającym leczenia. Ptak sygnalizuje, że należy go obejrzeć. Dane dotyczące wagi wskazują, jak bardzo problem się rozprzestrzenił.
Źródła
1.) Allen, P. C., & Fetterer, R. H. (2002). Interaction of dietary vitamin E with Eimeria maxima infections in chickens. Poultry Science, 81(1), 41-48. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0032579119435505
2.) Choi, J., Goo, D., Ko, H., Lee, J., & Kim, W. K. (2026). Factors affecting flock uniformity in broiler production: individual, environmental, and management characteristics. Animals, 16(2), 185. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12837223/
3.) Dinev, I. (2007). Vitamin E deficiency. In Diseases of Poultry: A Colour Atlas. Ceva Sante Animale. https://www.thepoultrysite.com/publications/diseases-of-poultry/218/vitamin-e-deficiency
4.) Korver, D. (2023). Vitamin deficiencies in poultry. MSD Veterinary Manual. https://www.msdvetmanual.com/poultry/nutrition-and-management-poultry/vitamin-deficiencies-in-poultry
5.) Regmi, S., Bhatta, R., Pal, P., Shrestha, A., Mató, T., Puri, B., & Paudel, S. (2024). Clinicopathological and molecular investigation of Newcastle disease outbreaks in vaccinated and non-vaccinated broiler chicken flocks in Nepal. Animals, 14(16), 2423. https://www.mdpi.com/2076-2615/14/16/2423