Zapobieganie jest podstawą rentownego zarządzania stadem. Zapobieganie chorobom drobiu zaczyna się jeszcze przed wprowadzeniem ptaków do kurnika. Żaden program szczepień nie jest w stanie w pełni zrekompensować skażonego środowiska. Obciążenie patogenami w obiekcie bezpośrednio wpływa na zdrowie stada od pierwszego dnia (Cobb, 2021a).
Protokoły bezpieczeństwa biologicznego dla ferm drobiu wykraczają daleko poza sam kurnik. Niezbędne są: kontrolowany dostęp do obiektu, specjalne obuwie dla każdego kurnika, zasady dotyczące pryszniców przed wejściem i po wyjściu oraz zapobieganie przedostawaniu się szkodników. Standardem dla zapewnienia odpowiedniej higieny w gospodarstwach drobiarskich jest zasada minimalnego 72-godzinnego okresu bez kontaktu z ptakami dla personelu mającego kontakt ze stadami na zewnątrz, dezynfekujące kąpieli stóp przy każdym wejściu, rejestr odwiedzających oraz przestrzeganie zasady „wszystko wchodzi/wszystko wychodzi” (Cobb, 2021b).
Najlepsze praktyki w zakresie higieny w fermach drobiu wymagają systematycznego podejścia w odniesieniu do każdego stada.
Czyszczenie i dezynfekcja kurników odbywa się według określonej kolejności: czyszczenie na sucho w celu usunięcia ściółki, kurzu i zanieczyszczeń; czyszczenie na mokro przy użyciu detergentu pod ciśnieniem; oraz pełna dezynfekcja obiektu drobiarskiego po tym, jak wszystkie powierzchnie są widocznie czyste i suche (Cobb, 2021a).
Środki dezynfekujące są dezaktywowane przez pozostałości organiczne, dlatego zawsze należy najpierw przeprowadzić czyszczenie fizyczne. Badania potwierdzają, że namaczanie wstępne, stosowanie detergentów i mycie pod wysokim ciśnieniem zapewniają największą redukcję liczby bakterii (Hansson i in. 2025).
W idealnych warunkach kurniki pozostają puste przez co najmniej 28 dni między dezynfekcją a kolejnym umieszczeniem ptaków (Cobb, 2021b).
Jednak w większości przypadków okres ten jest dłuższy niż to możliwe z finansowego punktu widzenia, więc zazwyczaj wynosi około 14 dni.
Zarządzanie ściółką w trakcie odchowu jest równie kluczowe. Wilgotna ściółka sprzyja rozwojowi bakterii wytwarzających amoniak, co prowadzi do zapalenia skóry poduszek podeszwowych, obniżenia odporności oraz wtórnych infekcji (Shepherd i Fairchild, 2010). Na jakość ściółki wpływają wentylacja, prawidłowe zarządzanie systemem pojenia oraz obsada ptaków. Utrzymanie czystego środowiska w produkcji drobiarskiej wymaga ciągłego monitorowania tych czynników przez cały cykl produkcyjny.
Higiena w kurniku dotyczy również osób w nim pracujących. Specjalna odzież i obuwie dla każdego kurnika, dezynfekcja rąk przy każdym wejściu oraz ścisłe przestrzeganie zasad higieny między wizytami w kurnikach to elementy zapobiegania chorobom kurcząt. Zapobieganie chorobom kurcząt często wymaga zarówno dyscypliny, jak i środków chemicznych (Cobb, 2021a).
Nawet gospodarstwa, które przestrzegają wszystkich zasad bioasekuracji w produkcji drobiarskiej, mogą doświadczyć wystąpienia choroby. Patogeny ewoluują. Dzikie ptaki przenoszą nowe szczepy wirusa grypy. Stres osłabia odporność i zwiększa podatność na infekcje. O skali strat w dużej mierze decyduje wczesne wykrycie problemu.
Dane dotyczące masy ciała stanowią wiarygodny sygnał wczesnego ostrzegania. Stado znajdujące się pod presją infekcyjną zazwyczaj wykazuje spowolnienie przyrostów masy jeszcze zanim pojawią się widoczne objawy kliniczne (Mels i in., 2023). Systematyczny, zautomatyzowany monitoring z wykorzystaniem automatycznej wagi drobiarskiej BAT2 Connect zapewnia kierownikom ferm codzienny zapis wyników w odniesieniu do norm dla danej linii genetycznej. Odchylenia są widoczne na wczesnym etapie, gdy wciąż jest czas na podjęcie działań korygujących. W mniejszych gospodarstwach manualna waga drobiarska BAT1 dostarcza równie precyzyjnych danych w oparciu o zaplanowany, reprezentatywny schemat próbkowania.
Historia wagi przechowywana w Chmurze BAT pomaga producentom identyfikować wzorce występujące w wielu cyklach. Powtarzające się spadki w tym samym stadium wzrostu mogą wskazywać na luki w protokole bezpieczeństwa biologicznego lub higieny.
Zapobieganie chorobom drobiu opiera się na utrzymaniu czystego środowiska, ścisłej bioasekuracji oraz dokładnej dezynfekcji pomiędzy każdym kolejnym wstawieniem stada.
Monitorowanie masy ciała nie zapobiega chorobom. Zapewnia jednak, że w przypadku ich wystąpienia zostaną one wykryte możliwie jak najwcześniej.
Cytowane źródła
- Cobb-Vantress (2021a). Cobb Broiler Management Guide. Cobb-Vantress, Inc. https://www.cobb-vantress.com/resource-type/management-guides/
- Cobb-Vantress (2021b). Cobb Breeder Management Guide. Cobb-Vantress, Inc. https://www.cobb-vantress.com/resource-type/management-guides/
- Hansson, I., Dzieciolowski, T., Rydén, J., & Boqvist, S. (2025). Evaluation of cleaning and disinfection procedures on poultry farms. Poultry Science. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0032579125006972
- Mels, C., Niebuhr, K., Futschik, A., Rault, J.-L., & Waiblinger, S. (2023). Development and evaluation of an animal health and welfare monitoring system for veterinary supervision of pullet farms. Preventive Veterinary Medicine, 217, 105929. https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2023.105929
- Shepherd, E. M., & Fairchild, B. D. (2010). Footpad dermatitis in poultry. Poultry Science, 89(10), 2043–2051. https://doi.org/10.3382/ps.2010-00792