Zespół upadku nieśności dotyka stada niosek, które poza tym wydają się całkowicie zdrowe. Nie obserwuje się kaszlu, letargu ani zmian w spożyciu paszy. Jedyną wskazówką jest to, co pojawia się w gniazdach: jasne jaja o cienkiej, miękkiej skorupce lub bez skorupy, po czym następuje spadek liczby jaj nadających się do sprzedaży o 10-40 % (Smyth, 2024). Ponieważ ptaki nie wykazują żadnych objawów choroby, pracownicy gospodarstwa często zauważają jaja, zanim dostrzegą jakiekolwiek nieprawidłowości w stadzie.
Co powoduje zespół spadku nieśności
Choroba ta jest wywoływana przez adenowirusa kaczki nr 1, znanego również jako wirus zespołu spadku nieśności (Smyth, 2024). Kaczki i gęsi są naturalnymi żywicielami tego wirusa i zazwyczaj są jego nosicielami bez objawów. Wirus przedostał się do stad kur hodowlanych poprzez skażoną szczepionkę wyhodowaną w komórkach kaczek, a następnie zadomowił się w stadach hodowlanych (Smyth, 2024; Lera, 2021).
W hodowli niosek istotne są trzy wzorce zakażenia. Klasyczny zespół spadku nieśności przenosi się pionowo od zakażonych ptaków hodowlanych poprzez jajo i pozostaje w stanie utajonym do momentu osiągnięcia przez młode kury dojrzałości płciowej. Zakażenie endemiczne rozprzestrzenia się horyzontalnie w trakcie nieśności, zazwyczaj poprzez wspólne lub ponownie wykorzystywane podkładki do klatek, i jest to wzorzec, z którym faktycznie spotykają się większość komercyjnych producentów jaj. Zakażenie sporadyczne następuje w wyniku bezpośredniego lub pośredniego kontaktu z dzikimi kaczkami lub gęsiami, często poprzez skażoną wodę (Smyth, 2024). Choroba może również przenosić się poprzez skrzynie transportowe, ciężarówki, personel, a nawet igły do szczepień, a odchody pozostają zakaźne przez cały czas (Lera, 2021).
Objawy zespołu spadku nieśności u kur
Pierwszym widocznym objawem jest zwykle utrata pigmentacji skorupy, po której szybko pojawiają się jaja z cienką, miękką lub całkowicie pozbawioną skorupką (Lera, 2021). Ponieważ kruche jaja są często zjadane przez kury lub gubione w ściółce, rzeczywista skala problemu może być łatwa do zaniżenia. U niektórych ptaków przez kilka dni występuje przejściowa biegunka lub łagodna apatia, jednak objawy te nie pojawiają się regularnie, a śmiertelność nie wzrasta (Lera, 2021; Smyth, 2024). Jakość wewnętrzna jaj, płodność i wylęgowość pozostają bez zmian, a stada zazwyczaj wracają do normalnego poziomu produkcji w ciągu czterech do dziesięciu tygodni (Lera, 2021).
Stado zakażone przed rozpoczęciem nieśności lub w jej początkowej fazie po prostu nie osiągnie oczekiwanego szczytu produkcji, zamiast wykazywać wyraźny spadek.
Diagnoza
Podejrzenie należy rozważyć w przypadku każdego stada, które poza tym jest zdrowe, ale produkuje jaja o miękkich skorupkach; potwierdzenie diagnozy wymaga jednak badań laboratoryjnych. Standardowymi metodami serologicznymi są test hamowania hemaglutynacji oraz test ELISA, a badanie PCR można wykonać na wymazach z kloaki lub tkance gruczołu skorupowego (Smyth, 2024).
Zespół spadku nieśności odróżnia się od zakaźnego zapalenia oskrzeli na podstawie braku objawów ze strony układu oddechowego oraz obecności jaj z bruzdami lub z wadami rozwojowymi, a od choroby Newcastle i ptasiej grypy – na podstawie braku jakichkolwiek objawów chorobowych u ptaków (Smyth, 2024).
Zapobieganie i szczepienia
Nie ma możliwości leczenia po zakażeniu stada (Smyth, 2024; Lera, 2021). Zwalczanie polega na zapobieganiu przedostawaniu się wirusa do stada, a w przypadku jego obecności – na szczepieniu przed rozpoczęciem nieśności. Tacki na jaja stanowią jedną z głównych dróg rozprzestrzeniania się wirusa w sposób horyzontalny, dlatego podstawowym środkiem zapobiegawczym jest przeznaczenie tacek wyłącznie do użytku w jednym gospodarstwie lub ich mycie i dezynfekcja przed ponownym użyciem (Lera, 2021). Izolowanie stad niosek od dzikiego lub domowego ptactwa wodnego oraz chlorowanie wszelkich źródeł wody, które mogłyby zostać zanieczyszczone ich odchodami, pozwala zapobiegać sporadycznym drogom zakażenia.
Szczepionki inaktywowane z adiuwantem olejowym podaje się w okresie chowu, zazwyczaj między 14. a 18. tygodniem życia, często wraz ze szczepionką przeciwko chorobie Newcastle (Smyth, 2024). Szczepienie chroni przed klinicznymi objawami choroby, ale ogranicza, a nie eliminuje wydalanie wirusa, dlatego nawet w przypadku zaszczepionych stad nadal konieczne jest przestrzeganie zasad bezpieczeństwa biologicznego w pobliżu tac i sprzętu.
Zespół spadku nieśności rzadko stanowi bezpośrednie zagrożenie dla dobrostanu ptaków, jednak utrata jaj nadających się do sprzedaży oraz trudności z wczesnym wykryciem przypadków sprawiają, że jest to kosztowna choroba, której nie można lekceważyć.
Źródła
1.) Lera, R. (2021). Egg Drop Syndrome. Hendrix Genetics Laying Hens. https://layinghens.hendrix-genetics.com/en/articles/Egg_Drop_Syndrome-is-a-disease-caused-by-an-adenovirus-affecting-laying-hens-characterized-by-a-fall-in-egg-production/
2.) Smyth, J. A. (2024). Egg Drop Syndrome ’76. MSD Veterinary Manual. https://www.msdvetmanual.com/poultry/egg-drop-syndrome-76/egg-drop-syndrome-76