Kurczaki są najliczniejszymi zwierzętami domowymi na świecie – w dowolnym momencie żyje ich około 34 miliardów. Ich obecność sięga dzikich ptaków zamieszkujących lasy Azji Południowo-Wschodniej, które w wyniku selekcji przeprowadzonej przez człowieka stopniowo przekształciły się w hybrydowe rasy zaludniające dziś gospodarstwa.
Zrozumienie historii udomowienia kurczaków pomaga wyjaśnić, dlaczego współczesne komercyjne rasy hybrydowe rozwijają się w taki sposób, a także dlaczego w ich hodowli najważniejszy jest jeden wskaźnik: waga żywa.
Od dzikiego kurczaka do gospodarstwa: jak rozpoczęła się udomowienie
Przodkiem wszystkich kurczaków domowych jest czerwony kur dziki (Gallus gallus). Analiza 863 genomów dzikich i domowych kurczaków pozwoliła zidentyfikować G. gallus spadiceus, występującego w południowo-zachodnich Chinach, północnej Tajlandii i Mjanmie, jako głównego przodka linii domowych (Wang i in., 2020).
W badaniu przeprowadzonym w 2022 roku przez Petersa i współpracowników, opartym na danych zebranych z ponad 600 stanowisk archeologicznych w 89 krajach, pierwsze potwierdzone szczątki kurczaków domowych zlokalizowano w Ban Non Wat w środkowej Tajlandii, datując je na okres od około 1650 do 1250 roku p.n.e. Wczesna ewolucja kur domowych wydaje się być ściśle związana z uprawą zbóż: przechowywany ryż i proso przyciągały kur dzikich do osad rolniczych, co zapoczątkowało proces udomowienia (Peters i in., 2022).
Historia dawnej hodowli kur
Wczesne udomowione kury pełniły początkowo funkcje rytualne, a nie żywieniowe — były wykorzystywane do walk kogutów i składania ofiar na długo przed rozwojem systematycznej produkcji mięsa i jaj.
Proces udomowienia drobiu rozprzestrzeniał się na zachód poprzez szlaki handlowe i sieci rolnicze. Kury dotarły do środkowych Chin, Azji Południowej i Mezopotamii pod koniec drugiego tysiąclecia p.n.e., a około 800 roku p.n.e. pojawiły się także w Etiopii i w rejonie śródziemnomorskiej Europy (Peters i in., 2022).
Oś czasu rozwoju hodowli kur
Selektywna hodowla przyspieszyła gwałtownie w XX wieku. Przełomowy moment w historii hodowli kur nastąpił w latach 50. i 60. XX wieku, kiedy przemysł drobiarski zastąpił rasy dwukierunkowe wyspecjalizowanymi liniami mięsnymi i nieśnymi. Programy selekcyjne ewoluowały od metod fenotypowych opartych na prawach Mendla do narzędzi genomowych bazujących na sekwencjonowaniu całego genomu (Tixier-Boichard i in., 2012).
Wyniki są uderzające. Współczesne brojlery osiągają w wieku ośmiu tygodni ponad trzykrotnie większą masę ciała niż ptaki z 1957 roku karmione równoważną paszą (Havenstein i in., 2003). W latach 1985–2010 masa ciała w wieku 35 dni wzrosła z 1,4 do 2,4 kg, a współczynnik konwersji paszy poprawił się z 2,3 do 1,5 (Siegel, 2014). Odzwierciedla to historię genetyczną drobiu opartą na pokoleniach ukierunkowanej selekcji pod kątem wzrostu i wydajności.
Dane dotyczące masy ciała jako podstawa zarządzania hodowlą
Współczesne rasy hodowlane charakteryzują się precyzyjnymi krzywymi wzrostu zgodnymi ze standardami rasy. Nieosiągnięcie tygodniowego celu w zakresie masy ciała wpływa na współczynnik konwersji paszy, jednolitość stada oraz wyniki uboju w całym stadzie.
Ciągłe monitorowanie masy ciała na żywo daje kierownictwu wczesny sygnał, gdy wzrost odbiega od krzywej docelowej.
Automatyczna waga do drobiu BAT2 Connect zapewnia takie możliwości, rejestrując masę ptaków w ciągu dnia bez konieczności ręcznej interwencji i przekazując dane bezpośrednio do dokumentacji stada.
W gospodarstwach, w których przeprowadza się okresowe sesje chwytania i ważenia, ręczna waga do drobiu BAT1 łączy rejestrację masy żywej z bezpośrednią oceną stopnia wyrośnięcia i kondycji ptaków. Ponadto wiarygodne dane dotyczące masy próbek stanowią dodatkowy element wiedzy o stadzie, którego nie są w stanie zapewnić systemy zautomatyzowane.
Oba narzędzia łączą się z platformą danych: Chruma BAT, gdzie można śledzić i porównywać dane z różnych cykli.
Droga od dzikiego kurczaka do współczesnego brojlera to proces trwający tysiące lat stopniowego udomowienia oraz kilkadziesiąt lat intensywnej selekcji genetycznej. Spełnienie wymagań stawianych przed powstałym w ten sposób ptakiem zaczyna się od sprawdzenia, czy osiągnął on odpowiednią wagę.
Źródła
1.) Havenstein, G.B., Ferket, P.R. and Qureshi, M.A. (2003). Growth, livability, and feed conversion of 1957 versus 2001 broilers when fed representative 1957 and 2001 broiler diets. Poultry Science, 82(10), 1500–1508. https://doi.org/10.1093/ps/82.10.1500
2.) Peters, J., Lebrasseur, O., Irving-Pease, E.K., Paxinos, P.D., Best, J., Smallman, R., Callou, C., Gardeisen, A., Trixl, S., Frantz, L., Sykes, N., Fuller, D.Q. and Larson, G. (2022). The biocultural origins and dispersal of domestic chickens. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(24), e2121978119. https://doi.org/10.1073/pnas.2121978119
3.) Siegel, P.B. (2014). Evolution of the modern broiler and feed efficiency. Annual Review of Animal Biosciences, 2, 375–385. https://doi.org/10.1146/annurev-animal-022513-114132
4.) Tixier-Boichard, M., Leenstra, F., Flock, D.K., Hocking, P.M. and Weigend, S. (2012). A century of poultry genetics. World’s Poultry Science Journal, 68(2), 307–321. https://doi.org/10.1017/S0043933912000360
5.) Wang, M.S., Thakur, M., Peng, M.S., Jiang, Y., Frantz, L.A.F., Li, M., Zhang, J.J., Wang, S., Peters, J. et al. (2020). 863 genomes reveal the origin and domestication of chicken. Cell Research, 30(8), 693–701. https://doi.org/10.1038/s41422-020-0349-y