Zimna pogoda wpływa na wyniki stada na długo przed pojawieniem się widocznych objawów klinicznych. Zrozumienie termoregulacji drobiu stanowi podstawę każdej skutecznej decyzji dotyczącej zarządzania stadem zimą.
Jak kury regulują temperaturę ciała
Kury są zwierzętami stałocieplnymi (homeotermicznymi), utrzymującymi temperaturę wewnętrzną organizmu na poziomie około 41°C niezależnie od warunków panujących na zewnątrz. Ich strefa termoneutralna mieści się w przybliżeniu w zakresie od 18 do 24°C. Gdy temperatura spada poniżej tego poziomu, ptaki muszą przekierować energię metaboliczną na wytwarzanie ciepła, ograniczając jej wykorzystanie na wzrost lub produkcję jaj (Kim i in., 2023).
U niosek przebywających w temperaturze poniżej 18°C obserwuje się mierzalny spadek wydajności, ponieważ energia, która normalnie wspierałaby produkcję, jest wykorzystywana do utrzymania odpowiedniej temperatury ciała (Kim i in., 2023). Z kolei u brojlerów stres zimna wpływa na poziom trijodotyroniny, hematokryt oraz efektywność wykorzystania paszy (Blahová i in., 2007). Takie zmiany fizjologiczne pojawiają się jeszcze przed wystąpieniem widocznej utraty masy ciała.
Jak utrzymać ciepło kur zimą: kurnik i izolacja
Ocieplone ściany oraz dach ograniczają straty ciepła przez promieniowanie i zmniejszają przenikanie zimnego powietrza do wnętrza budynku. W warunkach komercyjnych dodatkowym źródłem ciepła jest także ciepło wytwarzane przez samo stado (Cobb Vantress, 2021), dlatego równomierne zagęszczenie ptaków ma znaczenie w okresach niskich temperatur.
Sprawny system kontroli środowiska stanowi najskuteczniejsze narzędzie ochrony wydajności produkcyjnej w nowoczesnych budynkach dla drobiu (Garcimartín i in., 2007). Urządzenia grzewcze powinny być odpowiednio dobrane do kubatury obiektu oraz umieszczone z dala od wlotów powietrza (Cobb Vantress, 2021).
Wentylacja bez utraty ciepła
Minimalna wentylacja musi być utrzymywana nawet w najchłodniejszych miesiącach roku. Wilgoć pochodząca z oddychania ptaków oraz rozkładu ściółki szybko gromadzi się w szczelnie zamkniętych budynkach, powodując wzrost stężenia amoniaku (Cobb Vantress, 2021).
Połączenie niskiej temperatury i podwyższonego poziomu amoniaku osłabia odporność oraz negatywnie wpływa na wyniki reprodukcyjne niosek (Li i in., 2025). Zastosowanie cyklicznej pracy wentylatorów pozwala kontrolować wilgotność bez ciągłej utraty ciepła. Napływające powietrze powinno być kierowane wzdłuż sufitu, aby mogło wymieszać się z cieplejszym powietrzem, zanim dotrze do ptaków (Cobb Vantress, 2021).
Najlepsze sposoby na utrzymanie ciepła u kur: żywienie i ściółka
Poniżej strefy termoneutralnej zapotrzebowanie ptaków na energię bytową wzrasta. Zwiększenie koncentracji energii w paszy pomaga pokryć wyższe potrzeby związane z produkcją ciepła oraz ogranicza ryzyko utraty masy ciała i osłabienia odporności (NRC, 1994).
Sucha i aktywna ściółka izoluje ptaki od zimnego podłoża dzięki swoim właściwościom termicznym (Tabler i Wells, 2012). Mokra lub zbrylona ściółka traci zarówno zdolność izolacji, jak i odpowiedni poziom higieny (Tabler i Wells, 2012).
Regularne, cotygodniowe kontrole masy ciała pozwalają ocenić, czy ptaki utrzymują prawidłową kondycję podczas zmian w składzie i wartości energetycznej paszy.
Jak utrzymać ciepło kur zimą bez prądu
W przypadku małych gospodarstw zastosowanie pasywnych metod może ograniczyć lub całkowicie wyeliminować konieczność korzystania z ogrzewania elektrycznego. Do najskuteczniejszych rozwiązań należą głęboka lub narastająca ściółka zapewniająca izolację przy poziomie podłogi (Tabler i Wells, 2012), orientacja budynku na południe w celu maksymalnego wykorzystania energii słonecznej (Shah i McGuffey, 2008) oraz osłony przeciwwiatrowe zmniejszające straty ciepła wywołane ruchem powietrza.
Takie działania przynoszą korzyści również w fermach komercyjnych. Osłony przeciwwiatrowe mogą obniżyć koszty ogrzewania o 10 – 40% (Malone i Abbott-Donnelly; Tabler). Z kolei sucha, narastająca ściółka zmniejsza zapotrzebowanie na ogrzewanie przy poziomie podłogi (Tabler i Wells, 2012) oraz stanowi dodatkową barierę termiczną w przypadku awarii systemów grzewczych.
Monitorowanie masy ciała w celu wczesnego wykrywania stresu zimna
Zatrzymanie przyrostów masy ciała często wskazuje, że ptaki przeznaczają energię na termoregulację zamiast na produkcję. Regularne ważenie pozwala wcześnie zauważyć ten problem, zanim przełoży się on na dobrostan stada lub wyniki produkcyjne.
Ciągłe monitorowanie masy ciała umożliwia śledzenie codziennych trendów w całym stadzie bez konieczności niepokojenia ptaków.
Automatyczna waga dla drobiu BAT2 Connect gromadzi takie dane pasywnie przez cały dzień, dostarczając stabilnej, dziennej bazy pomiarowej niezbędnej do porównywania wyników produkcyjnych pomiędzy sezonami.
Ręczna waga dla drobiu BAT1 wspiera ukierunkowaną ocenę pojedynczych ptaków, umożliwiając kontrolę masy ciała wraz z oceną umięśnienia, kondycji oraz objawów ze strony układu oddechowego podczas inspekcji prowadzonych w okresach niskich temperatur.
Analiza trendów masy ciała pomiędzy różnymi kurnikami i sezonami pomaga określić, czy spadek wyników zimą wynika z czynników konstrukcyjnych, czy z praktyk zarządczych, co ułatwia podejmowanie lepszych decyzji w kolejnych cyklach produkcyjnych.
Źródła
1.) Blahová, J., Dobšíková, R., Straková, E. and Suchý, P. (2007). Effect of Low Environmental Temperature on Performance and Blood System in Broiler Chickens (Gallus domesticus). Acta Veterinaria Brno, 76, S17–S23. https://www.researchgate.net/publication/239278491
2.) Cobb Vantress (2021). Cobb Broiler Management Guide. Cobb-Vantress Inc. https://www.cobb-vantress.com/globalassets/cobb-files/management-guides/cobb-broiler-management-guide.pdf
3.) Garcimartín, M.A., Ovejero, I., Sánchez, E. and Sánchez-Girón, V. (2007). Application of the sensible heat balance to determine the temperature tolerance of commercial poultry housing. World’s Poultry Science Journal, 63(4), 575–584. https://doi.org/10.1017/S0043933907001626
4.) Kim, D.H., Song, J.Y., Park, J., Kwon, B.Y. and Lee, K.W. (2023). The effect of low temperature on laying performance and physiological stress responses in laying hens. Animals, 13(24), 3824. https://doi.org/10.3390/ani13243824
5.) Li, D., Li, F., Liu, W., Han, H., Wang, J. and Hao, D. (2025). Physiological responses of laying hens to chronic cold stress and ammonia exposure: implications for environmental management and poultry welfare. Animals, 15(12), 1769. https://doi.org/10.3390/ani15121769
6.) Malone, G.W. and Abbott-Donnelly, D. The benefits of planting trees around poultry farms. University of Delaware. The Poultry Site. https://www.thepoultrysite.com/articles/the-benefits-of-planting-trees-around-poultry-farms
7.) National Research Council (NRC) (1994). Nutrient Requirements of Poultry: Ninth Revised Edition. Washington, DC: The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/2114
8.) Shah, S. and McGuffey, B. (c. 2008). Reducing energy use with solar transpired walls in poultry houses. North Carolina State University / North Carolina Solar Center. https://www.thepoultrysite.com/articles/reducing-energy-use-with-solar-transpired-walls-in-poultry-houses
9.) Tabler, G.T. Windbreaks for poultry farms. University of Arkansas, Avian Advice. The Poultry Site. https://www.thepoultrysite.com/articles/windbreaks-for-poultry-farms
10.) Tabler, T. and Wells, J. (2012). Poultry Litter Management. Mississippi State University Extension Service, Publication No. 2738. https://extension.msstate.edu/publications/poultry-litter-management