Jakość jednodniowych piskląt: straty i zyski

Jakość jednodniowych piskląt jest kluczowym czynnikiem determinującym rentowność. Wywieranie wpływu na ten czynnik stanowi dla hodowców poważne wyzwanie, biorąc pod uwagę, że jakość piskląt jest określana na bardzo wczesnym etapie. Po dostarczeniu piskląt do gospodarstwa rolnik ma obowiązek zidentyfikować wszystkie pisklęta niespełniające norm, a także poznać wszystkie czynniki wpływające na jakość jednodniowych piskląt. Umożliwi to zidentyfikowanie źródła ewentualnych problemów i wprowadzenie niezbędnych poprawek. Niniejszy artykuł poświęcony jest ocenie jakości jednodniowych piskląt. Ponadto zawiera informacje dotyczące czynników wpływających na jakość jednodniowych piskląt.

Jak określić jakość piskląt

Przy wyborze wysokiej jakości piskląt należy zwrócić uwagę na kilka kluczowych cech fizycznych: ich oczy powinny być jasne i czujne, co wskazuje na dobry stan zdrowia i witalność; ciało powinno być wolne od wszelkich deformacji lub urazów; pępek powinien być całkowicie zamknięty, a żółtko całkowicie wciągnięte, co oznacza prawidłowy rozwój i zmniejszone ryzyko infekcji; pisklę powinno być całkowicie oddzielone od wszelkich pozostałości błony lub skorupki; powinno łatwo reagować na bodźce, wykazując czujność i prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego; na ciele nie powinno być żadnych oznak obrzęku lub opuchlizny, które mogłyby wskazywać na podstawowe problemy zdrowotne; i wreszcie, pisklę powinno wydawać się czujne i zainteresowane otoczeniem, co sugeruje ogólną witalność i dobre samopoczucie (Narinç i Aydemir, 2021).

Tradycyjne metody ilościowe oceny jakości piskląt obejmują masę i długość piskląt, jednak stosowanie wyłącznie tych parametrów ma pewne ograniczenia.

1.) Sama waga pisklęcia może być mylącym wskaźnikiem jego jakości, ponieważ obejmuje ona pozostałości żółtka, które nie mają bezpośredniego związku z jakością.

2.) Istnieje silna dodatnia korelacja między wagą jaja a wagą pisklęcia, co dodatkowo komplikuje stosowanie samej wagi pisklęcia.

3.) Jako dokładniejszy miernik jakości piskląt proponuje się masę ciała bez żółtka, która wykazuje pozytywny związek z późniejszymi wynikami ptaków.

4.) Długość piskląt jest również powiązana z masą ciała bez żółtka i może przewidywać przyszłe wyniki piskląt.

Dlatego zaleca się stosowanie dodatkowych parametrów jakościowych, które dokładniej opisują aktualny stan jakości piskląt.

Metoda jakościowa Tona do oceny jakości piskląt

Metoda punktacji Tona składa się z kilku parametrów, które kompleksowo opisują pisklęta (Tona i in. 2003). Obejmuje ona kilka parametrów opisanych za pomocą skali punktowej opartej na ocenie wizualnej (rysunek 1).

Aktywność pisklęcia ocenia się, obserwując czas potrzebny mu do wyprostowania się po położeniu na plecach. Szybki powrót do pozycji pionowej wskazuje na dużą aktywność, natomiast powolna lub nieudana próba wyprostowania się jest uważana za oznakę słabości.
Suchość i czystość: Pisklę uznaje się za normalne, jeśli jego ciało jest suche i czyste. Natomiast pisklę mokre lub brudne, lub zarówno mokre, jak i brudne (co może prowadzić do zanieczyszczenia), uznaje się za niskiej jakości.
Wchłanianie żółtka: Pisklę delikatnie ułożono na plecach pod kątem na dłoni i obserwowano, aż ruchy brzucha całkowicie ustały. W tym momencie oceniono wizualnie wysokość brzucha, a następnie oceniono jego konsystencję w dotyku. Brzuch, który wydawał się wyższy i twardszy niż normalnie, wskazywał na duże i równomierne wchłanianie żółtka.
Stan oczu: Pisklę umieszczono w pozycji pionowej na nogach i dokładnie zbadano jego oczy. Oceniono jasność i stopień otwarcia powiek (rozwarcie).
Jakość nóg: Aby ocenić zdolność pisklęcia do stania, umieszcza się je na nogach. Następnie sprawdza się budowę palców. Jeśli pisklę miało trudności z utrzymaniem się w pozycji pionowej, bada się stawy kolanowe pod kątem objawów zapalenia lub zaczerwienienia.
Pępek i okolice są sprawdzane pod kątem całkowitego zamknięcia i przebarwień. Pępek o kolorze innym niż odcień skóry pisklęcia jest uważany za oznakę niskiej jakości.
Pozostały żółtko: Badając pępek, można było ocenić ilość pozostałego żółtka i sklasyfikować ją w trzech kategoriach: bardzo duża, duża lub mała.
Wielkość błony: Obserwacja okolicy pępka pozwoliła oszacować wielkość pozostałej błony. Wielkość pozostałej błony klasyfikuje się jako bardzo dużą, dużą lub małą.

Rysunek 1 Kilka przykładów parametrów ocenionych metodą punktacji Tona według Gao i in. (2024)

Identyfikacja problemów związanych z jakością piskląt

Kolejna sekcja poświęcona jest identyfikacji czynników, które wpływają na obniżenie jakości piskląt. Należy podkreślić, że omawiane kwestie pojawiają się jeszcze przed dostarczeniem piskląt do ferm. W związku z tym niezwykle ważna jest skuteczna komunikacja między wszystkimi elementami systemu produkcji, a mianowicie fermami, transportem, wylęgarniami i hodowlami. Brak skutecznej komunikacji i wymiany informacji może utrudniać optymalizację produkcji i jakości piskląt. Kolejna sekcja poświęcona jest analizie kluczowych czynników wpływających na jakość piskląt, z uwzględnieniem stada rodzicielskiego, przechowywania jaj, wylęgarni i postępowania po wykluciu.

Stada hodowlane

Wpływ wieku stada rodzicielskiego

– Masa piskląt wzrasta wraz z wiekiem ptaków hodowlanych. Metody ilościowe wykorzystujące masę piskląt jako miarę mogą błędnie sugerować, że pisklęta wyższej jakości pochodzą od starszych kur (Tona i in., 2005).

– Jakość białka jaj pogarsza się wraz z wiekiem ptaków hodowlanych, co prowadzi do pogorszenia jakości piskląt (Fasenko i in., 1992).

– Na spadek jakości piskląt pochodzących ze starszych stad hodowlanych wpływa kilka czynników, w tym pogorszenie jakości skorupki jaj, zwiększona utrata wody podczas inkubacji, starzenie się komórek jajowych, zmiany w składzie żółtka oraz skrócenie cyklu nieśności (Narinç i Aydemir, 2021).

– Młodsze stada hodowlane zazwyczaj produkują pisklęta o wyższej jakości, oceniane metodami jakościowymi (np. skala Tona, skala Pasgara, wady anatomiczne, wygląd pępka) (Tona i in., 2004).

– Badania z wykorzystaniem metod jakościowych konsekwentnie wykazują ujemną korelację między wiekiem hodowcy a oceną jakości piskląt. Obserwuje się to nawet po przechowywaniu jaj.

– Badania z wykorzystaniem metod ilościowych (masa i długość piskląt) ogólnie wykazują dodatnią korelację między wiekiem hodowcy a tymi cechami fizycznymi. Może to prowadzić do sprzecznych interpretacji jakości piskląt.

Wpływ żywienia stada rodzicielskiego

Chociaż energia i skład białkowy jaj są stabilne, białko zawarte w diecie stada hodowlanego ma znaczący wpływ na wydajność potomstwa, zwłaszcza na wydajność mięsa piersiowego u potomstwa płci męskiej. Bardzo niska zawartość białka może negatywnie wpływać na masę jaj i piskląt (Lopez i Leeson, 1995).
Zawartość minerałów i witamin w diecie niosek w gospodarstwie rodzicielskim ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju zarodków piskląt i jakości jednodniowych piskląt. Szczególnie ważne są witaminy D i E, selen, cynk i magnez.
Poziom witaminy D3 w diecie niosek ma wpływ na zawartość witaminy D3 w żółtku jaja. Optymalna zawartość witaminy D3 w diecie może poprawić jakość skorupki jaja, wykluwalność, jakość piskląt, wzrost potomstwa i odporność wrodzoną (Matilla i in. 1999).
Poziom witaminy E i selenu w jajach można zwiększyć poprzez dostosowanie diety kur brojlerów.
Suplementacja paszy dla kur 60 IU/kg witaminy E doprowadziła do znacznego wzrostu poziomu przeciwciał u jednodniowych piskląt, co sugeruje wzmocnienie odporności (Andi i in. 2006).
Zwiększone przekazywanie przeciwciał matczynych dzięki suplementacji witaminą E u kur powoduje silniejszą odpowiedź immunologiczną u ich potomstwa (Andi i in. 2006).
Prawidłowa produkcja przeciwciał po wykluciu jest kluczowym czynnikiem odporności na choroby, dlatego też odżywianie stada rodzicielskiego może mieć duży wpływ na podatność potomstwa na choroby i wczesną śmiertelność.

Warunki przedinkubacji (przechowywanie jaj)

Optymalna temperatura przechowywania: Decuypere i in. (2001) sugerują temperaturę przechowywania wynoszącą 13–17°C.
Fizjologiczny punkt zerowy: Pojęcie fizjologicznego punktu zerowego (w którym rozwój embrionalny ulega spowolnieniu lub zatrzymaniu) ma kluczowe znaczenie dla określenia warunków przechowywania. Punkt ten znajduje się w zakresie temperatur od 19 do 28°C i poniżej.
Wpływ czasu przechowywania:
- Najlepiej, aby przechowywanie jaj nie przekraczało 7 dni
- Dłuższe okresy przechowywania zazwyczaj zmniejszają wykluwalność i jakość piskląt (Gharib, 2013).
- Dłuższe przechowywanie może spowodować zmniejszenie masy piskląt (Tona i in., 2004).
- Krótkotrwałe przechowywanie (np. 3–5 dni) może mieć pozytywny wpływ na długość piskląt (Reijrink i in., 2009).
- Dłuższe przechowywanie, powyżej 7 dni, może mieć negatywny wpływ na jakość pępka (Reijrink i in., 2010).
Pogorszenie jakości albuminy: Utrata wody i dwutlenku węgla podczas przechowywania prowadzi do wzrostu kwasowości albuminy, co powoduje uszkodzenie korzystnych białek i substancji przeciwbakteryjnych, co może negatywnie wpływać na rozwój zarodka i odporność na patogeny.
Wiek stada hodowlanego: Wiek stada hodowlanego ma wpływ na jakość przechowywania. Jaja pochodzące od starszych stad są bardziej podatne na pogorszenie jakości podczas przechowywania w porównaniu z jajami pochodzącymi od młodszych stad (Damaziak i in. 2018).
Wilgotność względna (RH): Optymalną wilgotność podczas przechowywania można określić na podstawie badań Damaziak i in. (2018) na poziomie 65–75%, ponieważ zapewnia ona najwyższą jakość piskląt.
Podgrzewanie wstępne: Podgrzewanie jaj przed inkubacją w określonych warunkach przechowywania (15–18°C i 65–75% wilgotności względnej przez 5 i 12 dni) pochodzących ze starszych stad wykazało najwyższe wyniki w skali Tona (Damaziak i in. 2018), co sugeruje, że może to złagodzić niektóre negatywne skutki przechowywania.

Wylęgarnie (warunki inkubacji)

Temperatura, wilgotność i cyrkulacja powietrza mają zasadnicze znaczenie i są optymalnie kontrolowane w nowoczesnych komercyjnych kurnikach wyposażonych w automatyczne systemy inkubacji.
Optymalny zakres temperatur inkubacji dla drobiu domowego jest węższy (37–38°C) niż dla dzikich kur (33–39°C).
Utrzymanie temperatury inkubacji w optymalnym zakresie ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozwoju embrionalnego, pomyślnego wyklucia się piskląt, ich jakości oraz wyników po wykluciu.
Wysokie temperatury inkubacji mają negatywny wpływ na rozwój embrionalny, skracają okres inkubacji oraz zwiększają śmiertelność i liczbę nieprawidłowości po wykluciu, zwłaszcza w okresie wykluwania się piskląt (Narinç i Aydemir, 2021).
Niskie temperatury inkubacji mogą zmniejszyć masę zarodków i odsetek piskląt wysokiej jakości (Narinç i Aydemir, 2021).
Chociaż ogólnie zaleca się stałą temperaturę skorupki jaj wynoszącą 37,5–38,0°C, niektóre badania sugerują, że nieco wyższa temperatura we wczesnych etapach, a następnie 37,5–38,0°C od 9. dnia może poprawić wykluwalność i jakość piskląt (Lourens i in., 2005).
Jaja tracą wodę i masę poprzez parowanie podczas inkubacji.
Wilgotność w inkubatorze ma bezpośredni wpływ na utratę wody przez jaja.
Optymalna wilgotność dla komory inkubacyjnej wynosi 55%, a dla komory wylęgowej od 65 do 90%.
Wiele badań (Molenaar i in. 2013; Van der Pol i in. 2013) wykazało, że nieoptymalny poziom wilgotności ma negatywny wpływ na jakość piskląt.
Utrata wody (optymalna wartość wynosi 11–13%) w wyniku parowania podczas inkubacji ma bezpośredni wpływ na jakość piskląt; straty wykraczające poza ten zakres są szkodliwe.
Pierwszy tydzień inkubacji jest najbardziej krytyczny dla wymiany gazowej ze względu na odległość między zarodkiem a skorupką oraz wysoką gęstość białka jaja. Wymiana gazowa opiera się początkowo na dyfuzji.
Poziom dwutlenku węgla (CO2) wpływa na masę i jakość piskląt (Bruggeman i in., 2006).
Podwyższony poziom (1%) CO2 do 10 dnia embrionalnego i w ostatnich 3 dniach inkubacji może pozytywnie wpływać na jakość piskląt i skrócić czas wykluwania się (Liu i in., 2022).
Poziom tlenu (O2) również ma wpływ na jakość piskląt. Podwyższony poziom O2 (do 25%) może zwiększyć długość i masę piskląt, poprawiając w ten sposób ich jakość. Jednak ważna jest interakcja z temperaturą, ponieważ 25% O2 w wysokiej temperaturze (38,9°C) zwiększyło długość piskląt, ale zmniejszyło ich masę (Lourens i in. 2007).
Obracanie jaj podczas inkubacji naśladuje naturalne zachowanie drobiu.
Obracanie ułatwia wymianę gazową, zapobiega odwodnieniu (pomimo utraty wody) i ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego tworzenia płynu płodowego i więzadeł oraz wchłaniania składników odżywczych, a także ogólnego wzrostu zarodka (Elibol i Brake, 2006).
Aby zapewnić prawidłowy rozwój embrionów, jaja należy obracać pod kątem 90°, podobnie jak w przypadku naturalnej inkubacji (Elibol i Brake, 2006).

Postępowanie po wykluciu i transport

– Na jakość piskląt największy wpływ ma postępowanie po wykluciu.

– Postępowanie po wykluciu obejmuje sortowanie, szczepienia, transport i umieszczenie w kurniku.

– Opóźnione umieszczenie w kurniku i głodówka po wykluciu mają negatywny wpływ na wydajność piskląt.

– Naukowcy stwierdzili, że 36-godzinne ograniczenie dostępu do paszy i wody po wykluciu miało negatywny wpływ na wyniki (Özlü i in., 2020).

– Najsłabszym ogniwem jest transport jednodniowych piskląt.

– Czas trwania podróży i wilgotność względna (RH) podczas transportu komercyjnego mają wpływ na masę ciała jednodniowych piskląt (Yerpes i in., 2020).

– Czas transportu: Chociaż dłuższy transport (11 godzin) spowodował tymczasowe zmniejszenie wielkości żółtka i masy ciała jednodniowych piskląt w porównaniu z krótszym transportem, różnica w masie nie utrzymała się do wieku uboju. Co ważne, czas transportu (do 11 godzin) nie miał znaczącego wpływu na jakość piskląt, śmiertelność ani jakość mięsa (Jacobs i in. 2016).

– Wiek stada rodzicielskiego nie ma wpływu na jakość piskląt w połączeniu z transportem (Jacobs i in. 2016).

– Na podstawie literatury można zalecić zagęszczenie w skrzyniach transportowych poniżej 26,7 cm2/na pisklę, aby uniknąć przepełnienia i tworzenia się ognisk ciepła, które mają szkodliwy wpływ na jakość piskląt (Jhetam i in. 2024).

– Na wpływ transportu duże znaczenie ma pora roku, a więc warunki środowiskowe, które mają duży wpływ na wyniki badań, dlatego też uzyskuje się sprzeczne wyniki w przypadku wpływu transportu na jakość jednodniowych piskląt.

Wniosek

Masowa produkcja jednodniowych piskląt powoduje powstanie złożonego systemu produkcyjnego, w którym pojedyncze słabe ogniwo może zagrozić wynikom. Wykazano, że wzrost kompensacyjny u piskląt jest zjawiskiem, które może wystąpić w odpowiedzi na niekorzystne warunki. Należy jednak pamiętać, że jakość piskląt ma istotny wpływ na śmiertelność w ciągu siedmiu dni, co pociąga za sobą szkodliwe konsekwencje. Hodowcy mogą oceniać jakość swoich piskląt za pomocą metod ilościowych i jakościowych oraz przekazywać informacje zwrotne do wylęgarni i hodowli. Z drugiej strony, wylęgarnie są zobowiązane do przekazywania hodowcom odpowiednich informacji (np. wiek stada rodzicielskiego, czas przechowywania jaj, rozbieżności w wylęgarniach oraz postępowanie po wykluciu). Wynika to z faktu, że informacje te mają kluczowe znaczenie dla oczekiwań hodowców dotyczących potencjału wzrostu ich brojlerów. Niemniej jednak przepływ informacji między różnymi podmiotami zajmującymi się produkcją jednodniowych piskląt jest często niewystarczający.

Źródła

Andi, M. A., Shivazad, M., Pourbakhsh, S. A., Afshar, M., Rokni, H., Shiri, N. E., … & Salahi, Z. (2006). Effects of vitamin E in broiler breeder diet on hatchability, egg quality and breeder and day old chick immunity.

Bruggeman, V., Smit, L. D., Tona, K., Everaert, N., Witters, A., Debonne, M., … & Decuypere, E. (2006). Changes in albumen pH due to higher CO2 concentrations during the first ten days of incubation.

Damaziak, K., Pawęska, M., Gozdowski, D., & Niemiec, J. (2018). Short periods of incubation, egg turning during storage and broiler breeder hens age for early development of embryos, hatching results, chicks quality and juvenile growth. Poultry Science, 97(9), 3264-3276.

Decuypere, E., Tona, K., Bruggeman, V., & Bamelis, F. (2001). The day-old chick: a crucial hinge between breeders and broilers. World’s Poultry Science Journal, 57(2), 127-138.

Elibol, O. K. A. N., & Brake, J. (2006). Effect of egg turning angle and frequency during incubation on hatchability and incidence of unhatched broiler embryos with head in the small end of the egg. Poultry science, 85(8), 1433-1437.

Fasenko, G. M., Hardin, R. T., Robinson, F. E., & Wilson, J. L. (1992). Relationship of hen age and egg sequence position with fertility, hatchability, viability, and preincubation embryonic development in broiler breeders. Poultry science, 71(8), 1374-1383.

Gao, M., Ren, Y., Lu, S., Reddyvari, R., Venkitanarayanan, K., & Amalaradjou, M. A. (2024). In ovo probiotic supplementation supports hatchability and improves hatchling quality in broilers. Poultry science, 103(6), 103624. https://doi.org/10.1016/j.psj.2024.103624

Gharib, H. (2013). Effect of pre-storage heating of broiler breeder eggs, stored for long periods, on hatchability and chick quality. Egyptian Journal of Animal Production, 50(3), 174-184.

Jacobs, L., Delezie, E., Duchateau, L., Goethals, K., Ampe, B., Lambrecht, E., … & Tuyttens, F. A. (2016). Effect of post-hatch transportation duration and parental age on broiler chicken quality, welfare, and productivity. Poultry Science, 95(9), 1973-1979.

Jhetam, S., Shynkaruk, T., Buchynski, K., Van Kessel, A. G., Crowe, T. G., & Schwean-Lardner, K. (2024). Stocking density within chick transport boxes: effects on leghorn chick stress and box microclimate. Journal of Applied Poultry Research, 33(2), 100400.

Liu, C., Zheng, W., Zhu, L., Tong, Q., & Li, D. (2022). Effect of elevated carbon dioxide on chicken eggs during the early and late incubation periods. Animal, 16(4), 100499.

LOPEZ, G., & LEESON, S. (1995). Response of broiler breeders to low-protein diets.: 2. Offspring performance. Poultry Science, 74(4), 696-701.

Lourens, A., Van den Brand, H., Heetkamp, M. J. W., Meijerhof, R., & Kemp, B. (2007). Effects of eggshell temperature and oxygen concentration on embryo growth and metabolism during incubation. Poultry science, 86(10), 2194-2199.

Lourens, A., Van den Brand, H., Meijerhof, R., & Kemp, B. (2005). Effect of eggshell temperature during incubation on embryo development, hatchability, and posthatch development. Poultry science, 84(6), 914-920.

Mattila, P., Lehikoinen, K., Kiiskinen, T., & Piironen, V. (1999). Cholecalciferol and 25-hydroxycholecalciferol content of chicken egg yolk as affected by the cholecalciferol content of feed. Journal of agricultural and food chemistry, 47(10), 4089–4092. https://doi.org/10.1021/jf990183c

Molenaar, R., van den Borne, J. J., Hazejager, E., Kristensen, N. B., Heetkamp, M. J., Meijerhof, R., … & van den Brand, H. (2013). High environmental temperature increases glucose requirement in the developing chicken embryo. PLoS One, 8(4), e59637.

Narinç, D. O. Ğ. A. N., & Aydemir, E. (2021). Chick quality: an overview of measurement techniques and influencing factors. World’s Poultry Science Journal, 77(2), 313-329.

Özlü, S. E. R. D. A. R., Uçar, A. H. M. E. T., Romanini, C. E. B., Banwell, R., & Elibol, O. K. A. N. (2020). Effect of posthatch feed and water access time on residual yolk and broiler live performance. Poultry science, 99(12), 6737-6744.

Reijrink, I. A. M., Meijerhof, R., Kemp, B., Graat, E. A. M., & Van den Brand, H. (2009). Influence of prestorage incubation on embryonic development, hatchability, and chick quality. Poultry Science, 88(12), 2649-2660.

Reijrink, I. A. M., Van Duijvendijk, L. A. G., Meijerhof, R., Kemp, B., & Van Den Brand, H. (2010). Influence of air composition during egg storage on egg characteristics, embryonic development, hatchability, and chick quality. Poultry Science, 89(9), 1992-2000.

Tona, K., Bamelis, F. B. V. V. M. J. O. E., De Ketelaere, B., Bruggeman, V., Moraes, V. M., Buyse, J., … & Decuypere, E. (2003). Effects of egg storage time on spread of hatch, chick quality, and chick juvenile growth. Poultry science, 82(5), 736-741.

Tona, K., Onagbesan, O. M., Jego, Y., Kamers, B., Decuypere, E., & Bruggeman, V. (2004). Comparison of embryo physiological parameters during incubation, chick quality, and growth performance of three lines of broiler breeders differing in genetic composition and growth rate. Poultry science, 83(3), 507-513.

Tona, K., Onagbesan, O., Bruggeman, V., Mertens, K., & Decuypere, E. (2005). Effects of turning duration during incubation on embryo growth, utilization of albumen, and stress regulation. Poultry Science, 84(2), 315-320.

Van der Pol, C. W., van Roovert-Reijrink, I. A. M., Maatjens, C. M., Van den Brand, H., & Molenaar, R. (2013). Effect of relative humidity during incubation at a set eggshell temperature and brooding temperature posthatch on embryonic mortality and chick quality. Poultry Science, 92(8), 2145-2155.

Yerpes, M., Llonch, P., & Manteca, X. (2020). Effect of environmental conditions during transport on chick weight loss and mortality. Poultry science, 100(1), 129.

Spis treści

Autor

Vladimír Zmrhal

Poultry Specialist