Salmonella u drobiu stanowi przede wszystkim problem związany z bezpieczeństwem żywności i odpowiedzialnością prawną, a nie stanem zagrożenia zdrowia stada. Większość serotypów kolonizuje jelita zdrowych ptaków, nie powodując choroby, ale mimo to zanieczyszcza mięso i jaja przed ubojem lub zniesieniem (Neelawala i in., 2024). Niewielka grupa szczepów przystosowanych do gospodarza łamie ten schemat i bezpośrednio powoduje chorobę u ptaków.
Jak kurczęta zarażają się salmonellą? Drogi przenoszenia na fermach komercyjnych
Salmonella przedostaje się do stada na dwa sposoby. Przenoszenie pionowe ma miejsce, gdy zakażona kura hodowlana przenosi bakterie do jajnika lub jajowodu, zanieczyszczając jajo przed utworzeniem się skorupy. Przenoszenie poziome powoduje rozprzestrzenianie się patogenu w obrębie kurnika poprzez odchody, zanieczyszczoną paszę i wodę, gryzonie, dzikie ptaki, owady oraz sprzęt przenoszony między stadami (Neelawala i in., 2024).
Czy wszystkie kurczaki są nosicielami salmonelli? Serotypy, objawy i szczepy przystosowane do gospodarza
Nie w znaczącym stopniu. Spośród ponad 2500 rozpoznanych serotypów salmonella tylko około 10% występuje w komercyjnych stadach drobiu, a większość z nich bezobjawowo kolonizuje jelita, nie wpływając na apetyt ani przyrosty masy ciała (Foley i in., 2011). W stadzie narażonym na zakażenie poszczególne ptaki często są nosicielami niewielkich ilości tych serotypów bez objawów; są one utrzymywane w ryzach przez zróżnicowany mikrobiom jelitowy, a nie całkowicie eliminowane (Pedroso i in., 2021).
Dwa serotypy przystosowane do gospodarza stanowią wyjątek od tej reguły. Salmonella Gallinarum (dur drobiowy) i Salmonella Pullorum (choroba Pullorum) powodują chorobę ogólnoustrojową, a nie bezobjawowe nosicielstwo. U zakażonych ptaków pojawia się utrata apetytu, trudności w oddychaniu oraz zabrudzenie okolicy kloaki. Są to jedyne objawy salmonellozy u kurcząt, z którymi większość producentów kiedykolwiek się zetknie, ponieważ zwykłe nosicielstwo nie powoduje żadnych objawów. Śmiertelność wśród piskląt osiąga szczyt w wieku od dwóch do trzech tygodni. Leczenie nie jest zalecane, ponieważ ptaki, które przeżyją, pozostają dożywotnimi nosicielami bakterii (WOAH, 2018).
Jak salmonella objawia się w danych dotyczących masy stada
Ponieważ u większości dorosłych nosicieli przebieg zakażenia jest bezobjawowy, samo monitorowanie masy ciała rzadko pozwala je wykryć. Wyjątek stanowią dwie sytuacje.
W przypadku piskląt zakażonych w pierwszym tygodniu życia niedojrzały układ odpornościowy sprawia, że infekcja może powodować biegunkę i odwodnienie, co skutkuje zahamowaniem wzrostu i nierównomierną wielkością osobników, które przeżyły. Brojlery poddane identycznym dawkom salmonelli nadal wykazują indywidualne różnice w reakcji wzrostowej: w jednym z badań kontrolowanych zakażenie salmonellą zmniejszyło jednolitość stada o 2,7 punktu procentowego do 28. dnia, głównie dlatego, że część ptaków stała się skrajnie karłowata, a nie dlatego, że całe stado jednocześnie odnotowało spadek masy (Choi i in., 2026). W ciągłych danych dotyczących masy całego kurnika objawia się to stopniowym rozbieżnością, a nie jednym gwałtownym spadkiem.
Drugim wyjątkiem jest ognisko choroby wywołane przez szczep przystosowany do gospodarza, które przebiega inaczej: gwałtowna utrata apetytu i wysoka śmiertelność przejawiają się jako stromy spadek skumulowanej masy ciała (WOAH, 2018). Dur drobiowy może przebiegać w postaci ostrej, w którym to przypadku załamanie krzywej pojawia się dopiero wtedy, gdy śmiertelność już postępuje. W przypadku przebiegu bardziej stopniowego – co również wyróżnia podręcznik WOAH – ta sama tendencja w zakresie masy ciała może ujawnić się przed osiągnięciem szczytu strat, a praktyczne ważenie, pełniące jednocześnie funkcję kontroli stanu zdrowia, może potwierdzić to, co wskazuje ta tendencja.
Zwalczanie salmonelli w stadach drobiu: bezpieczeństwo biologiczne, szczepienia i badania
Biogospodarność w zwalczaniu salmonelli jest skuteczniejsza niż jakiekolwiek pojedyncze środki stosowane na późniejszych etapach. Ogrodzenie terenu, kontrola dostępu oraz system „all-in, all-out” mogą ograniczyć zakażenie nawet o 80 % (Neelawala i in., 2024). Szczepienia przeciwko salmonelli w stadach drobiu stanowią drugą warstwę ochrony, zmniejszając częstość występowania tej bakterii nawet o 70 % u zaszczepionych niosek (Neelawala i in., 2024). Stabilny mikrobiom jelitowy stanowi trzecią warstwę: wykluczenie konkurencyjne przez bakterie komensalne ogranicza niszę ekologiczną dostępną dla kolonizacji salmonelli, a probiotyki, higiena i jakość ściółki wspierają tę równowagę (Adeyemi i Nahashon, 2026; Pedroso i in., 2021).
Badania i monitorowanie obecności salmonelli w stadach drobiu przekształcają te środki w konkretne dowody. Programy takie jak amerykański NPIP i unijny system kontroli wymagają rutynowego pobierania próbek ze stad hodowlanych i środowiska w kurnikach, a wyniki pozytywne powodują konieczność ponownego badania lub wycofania jaj ze sprzedaży (Neelawala i in., 2024). Sposób egzekwowania przepisów znacznie się różni między tymi dwoma systemami: rozporządzenie UE nakazuje likwidację stad hodowlanych, u których potwierdzono obecność docelowych serotypów, podczas gdy program NPIP ma charakter dobrowolny i nie ma w Stanach Zjednoczonych równoważnego wymogu (EFSA BIOHAZ Panel, 2019). Połączenie tego kalendarza z automatyczną wagą BAT2 Connect zapewnia ciągły strumień danych uzupełniający wyniki badań wymazów.
Ręczna waga do drobiu BAT1 zapewnia personelowi dodatkowy sygnał podczas rutynowej obsługi, którego nie dają ani wymazy, ani obliczenia średnich.
Przekazanie tych odczytów do platformy danych BAT Cloud pozwala na zgromadzenie wyników pomiarów masy ciała i badań na jednej osi czasu, co jest przydatne przy porównywaniu pozytywnego wyniku badania z historią wzrostu.
Większość bakterii Salmonella występujących w stadach hodowlanych to „cisi pasażerowie”, których obecność kontroluje się poprzez środki bezpieczeństwa biologicznego, szczepienia i badania. Dane dotyczące masy ciała odgrywają jedynie marginalną rolę pomocniczą.
Źródła
- Adeyemi, O. D., & Nahashon, S. N. (2026). Mitigating Salmonella in poultry using probiotics: Mechanisms, challenges, and opportunities. Microorganisms, 14(2), 365. https://doi.org/10.3390/microorganisms14020365
- Choi, J., Goo, D., Ko, H., Lee, J., & Kim, W. K. (2026). Factors affecting flock uniformity in broiler production: Individual, environmental, and management characteristics. Animals, 16(2), 185. https://doi.org/10.3390/ani16020185
- EFSA Panel on Biological Hazards (EFSA BIOHAZ Panel). (2019). Salmonella control in poultry flocks and its public health impact. EFSA Journal, 17(2), 5596. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2019.5596
- Foley, S. L., Nayak, R., Hanning, I. B., Johnson, T. J., Han, J., & Ricke, S. C. (2011). Population dynamics of Salmonella enterica serotypes in commercial egg and poultry production. Applied and Environmental Microbiology, 77(13), 4273-4279. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3127710/
- Neelawala, R. N., Edison, L. K., & Kariyawasam, S. (2024). Pre-harvest non-typhoidal Salmonella control strategies in commercial layer chickens. Animals, 14(24), 3578. https://www.mdpi.com/2076-2615/14/24/3578
- Pedroso, A. A., Lee, M. D., & Maurer, J. J. (2021). Strength lies in diversity: How community diversity limits Salmonella abundance in the chicken intestine. Frontiers in Microbiology, 12, 694215. https://doi.org/10.3389/fmicb.2021.694215
- WOAH (World Organisation for Animal Health). (2018). Chapter 3.3.11: Fowl typhoid and Pullorum disease. Manual of Diagnostic Tests and Vaccines for Terrestrial Animals. https://www.woah.org/fileadmin/Home/eng/Health_standards/tahm/3.03.11_FOWL_TYPHOID.pdf