Kokcydioza u kur jest jedną z najbardziej kosztownych chorób występujących w komercyjnej produkcji drobiu. Wywołują ją pierwotniaki z rodzaju Eimeria, które na pewnym etapie cyklu produkcyjnego mogą pojawić się praktycznie w każdym stadzie. Według szacunków globalne straty ekonomiczne związane z kokcydiozą sięgają około 10,4 miliarda funtów rocznie (Blake, 2025).
Czym jest kokcydioza u kurczaków?
Kokcydioza to choroba jelit wywoływana przez pierwotniaki Eimeria, których siedem gatunków infekuje kury w różnych odcinkach jelita. Eimeria tenella kolonizuje jelito ślepe i powoduje poważne uszkodzenia krwotoczne. E. acervulina, E. maxima i E. runetti upośledzają wchłanianie składników odżywczych, często bez widocznej krwi (Dalloul i Lillehoj, 2006). Oocysty zarodnikują w ciepłej, wilgotnej ściółce w ciągu 24 do 48 godzin. Wysokie zagęszczenie zwierząt przyspiesza rozprzestrzenianie się drogą fekalno-oralną.
Znaki i objawy kokcydiozy u kur
Do najczęściej obserwowanych objawów kokcydiozy należą:
a) apatia i osowiałość,
b) grupowanie się ptaków w jednym miejscu (tzw. huddling),
c) nastroszone pióra,
d) blady grzebień i dzwonki,
e) zmniejszone pobieranie paszy,
f) nagły spadek masy ciała.
W przypadku ciężkich zakażeń śmiertelność może gwałtownie wzrosnąć, a upadki ptaków mogą pojawić się już w ciągu kilku dni od wystąpienia pierwszych objawów (Ahmad i wsp., 2024).
Kokcydioza zaburza proces trawienia i negatywnie wpływa na wyniki produkcyjne, ograniczając przyrosty masy ciała oraz pogarszając wykorzystanie paszy. Z tego względu masa ciała jest często pierwszym mierzalnym wskaźnikiem rozwijającej się infekcji, zwłaszcza że początkowe objawy kliniczne bywają trudne do zauważenia.
Stada objęte automatycznym, codziennym monitoringiem masy ciała zazwyczaj wykazują charakterystyczne spadki wagi już 2–3 dni przed pojawieniem się widocznych objawów choroby. Dzięki temu hodowcy mogą szybciej podjąć decyzję o wdrożeniu leczenia i ograniczyć straty produkcyjne.
Co można wyczytać z odchodów kurczaków?
Wygląd odchodów jest wiarygodnym wskaźnikiem diagnostycznym. Krwawe, brązowe odchody pochodzące z jelit ślepych są charakterystyczne dla zakażenia E. tenella. Pomarańczowe, śluzowate lub wodniste odchody wskazują na udział E. maxima lub E. brunetti. Zakażenia subkliniczne często objawiają się jedynie luźniejszymi odchodami i pogorszeniem jakości ściółki (Dalloul i Lillehoj, 2006).
Metody leczenia
W produkcji komercyjnej podstawową linią obrony są kokcydiostatyki podawane profilaktycznie w paszy. Gdy dochodzi do wystąpienia objawów klinicznych, uszkodzenia jelit postępują bardzo szybko i są trudne do odwrócenia (Ahmad i wsp., 2024). Dlatego w większości stad skuteczniejszym rozwiązaniem jest zapobieganie poprzez stałą suplementację paszy niż leczenie już rozwiniętej choroby.
Po potwierdzeniu zakażenia na podstawie liczby oocyst w kale lub badania sekcyjnego można zastosować dopuszczone do użytku metody leczenia, takie jak amprolium podawane w wodzie pitnej przez pięć do siedmiu dni, sulfonamidy działające przeciwko wielu gatunkom Eimeria przez trzy do pięciu dni lub toltrazuryl, który zwalcza wszystkie stadia rozwojowe pasożyta podczas jednej kuracji (Ahmad i wsp., 2024).
Witaminy K i A wspomagają regenerację jelit po przebytej infekcji. Przed wyborem odpowiedniego schematu leczenia należy zawsze skonsultować się z lekarzem weterynarii.
Naturalne metody zapobiegania
Naturalne metody koncentrują się przede wszystkim na profilaktyce. Badania wykazały, że związki pozyskiwane z oregano, kwasy organiczne oraz wybrane probiotyki mogą ograniczać wydalanie oocyst, jednak w przypadku aktywnych ognisk choroby nie zastępują zatwierdzonych leków przeciwkokcydialnych (Ahmad i wsp., 2024).
W stadach kur niosek i reprodukcyjnych stosuje się również żywe szczepionki zawierające oocysty, które wspierają rozwój kontrolowanej odporności i pozwalają ograniczyć zależność od kokcydiostatyków dodawanych do paszy (Cobb-Vantress, 2021).
Zapobieganie i wczesne wykrywanie dzięki monitorowaniu masy ciała
Skuteczna profilaktyka kokcydiozy opiera się na odpowiednim zarządzaniu ściółką, stosowaniu kokcydiostatyków w paszy, szczepieniach oraz regularnym monitorowaniu masy ciała ptaków. Szczególnie istotna jest kontrola wilgotności ściółki, ponieważ wilgotne warunki sprzyjają sporulacji oocyst. Rotacja stosowanych środków przeciwkokcydialnych pomaga natomiast ograniczyć ryzyko rozwoju oporności pasożytów.
Automatyczna waga dla drobiu BAT2 Connect rejestruje masę ciała poszczególnych ptaków w sposób ciągły, bez zakłócania naturalnego zachowania stada. Dzięki temu hodowcy mogą wykrywać odchylenia w tempie wzrostu jeszcze przed pojawieniem się klinicznych objawów choroby.
Ręczne ważenie przy użyciu wagi BAT1 zapewnia dodatkową warstwę oceny dobrostanu. Indywidualna kontrola ptaków umożliwia jednoczesną ocenę umięśnienia, poziomu nawodnienia oraz wypełnienia przewodu pokarmowego wraz z rejestracją masy ciała.
Analiza trendów wagowych pomiędzy kolejnymi pomiarami oraz pomiędzy poszczególnymi kurnikami w systemie Chmury BAT pozwala określić, czy nawracające problemy z przyrostami występują w konkretnej hali. Może to wskazywać na problemy infrastrukturalne, takie jak pęknięcia posadzki lub szczeliny w podłodze, gdzie oocysty mogą przetrwać pomiędzy kolejnymi stadami. Dane z pomiarów typu „catch-and-weigh” umożliwiają również dokumentowanie wyników produkcyjnych przed wystąpieniem kokcydiozy, w trakcie trwania choroby oraz po zakończeniu ogniska zakażenia.
Źródła
1.) Ahmad, R., Yu, Y.-H., Hua, K.-F., Chen, W.-J., Zaborski, D., Dybus, A., Hsiao, F.S.-H., and Cheng, Y.-H. (2024). Management and control of coccidiosis in poultry: a review. Animal Bioscience, 37(1), 1–15. https://doi.org/10.5713/ab.23.0189
2.) Blake, D.P. (2025). Eimeria of chickens: the changing face of an old foe. Avian Pathology, 54(3), 267–278. https://doi.org/10.1080/03079457.2024.2441180
3.) Cobb-Vantress (2021). Cobb Breeder Management Guide. Cobb-Vantress Inc. https://www.cobbgenetics.com/assets/Cobb-Files/Breeder-Management-Guide.pdf
4.) Dalloul, R.A. and Lillehoj, H.S. (2006). Poultry coccidiosis: recent advancements in control measures and vaccine development. Expert Review of Vaccines, 5(1), 143–163. https://doi.org/10.1586/14760584.5.1.143